Python’a Giriş ve Çalışma Ortamı

Kurulum, sanal ortam, ilk program; değişkenler ve tipler

Yol haritası02 · Koşullar ve Döngüler →

Bölüm 1

Bu bölümde

Neden Python; nerelerde kullanılır
Kurulum, geliştirme ortamı ve uv ile sanal ortam
Kodu çalıştırma: etkileşimli kabuk, dosya, tarayıcıdaki canlı hücre
Değişkenler, veri tipleri, adlandırma kuralları, operatörler ve öncelik
Kodun çalışma süreci: tokenizasyon, AST, yürütme
input() ve tür dönüşümü; yorumlar ve docstring

Neden Python?

Python’u Tercih Edilir Kılan Özellikler

Okunabilirlik: İngilizceye benzer sözdizimi, düşük giriş bariyeri.
Çok yönlülük: Web, veri bilimi, ML, komut satırı, oyun, masaüstü.
Zengin ekosistem: numpy, pandas, matplotlib, django, fastapi vb.
Topluluk ve kaynak bolluğu
Özgür/Açık kaynak

1991’den beri gelişiyor; güncel üretimde Python 3 ailesi kullanılır.

Python Nerelerde Kullanılır?

Web Geliştirme (Django, Flask, FastAPI)
Veri Bilimi & Makine Öğrenmesi (NumPy, Pandas, scikit-learn, PyTorch)
Otomasyon & Betikler
Oyun ve Masaüstü Uygulamaları
Eğitim & Araştırma

Kurulum ve Ortam

Bu derste çoğunlukla kendi bilgisayarınıza kurduğunuz Python’ı kullanacağız; sayfadaki canlı hücreler kısa denemeler içindir.

Kurulum (Özet)

Windows: python.org → İndir & PATH’i ekle
macOS: Çoğu sistemde mevcut; Homebrew ile: brew install python
Linux: Dağıtıma göre: sudo apt install python3 python3-pip

Yaygın sorunlar

PATH değişkeni
pip güncelleme: python -m pip install --upgrade pip
Sürüm çakışması (2.x vs 3.x) → python3/pip3

Geliştirme Ortamları

Önerilen: Visual Studio Code
Alternatifler: PyCharm, Jupyter Notebook, Sublime Text

Eklentiler (VS Code):

Python (Microsoft), Pylance
Jupyter (isteğe bağlı)

Sanal Ortam Nedir, Neden?

Projeye özel Python yorumlayıcısı ve paket seti barındıran, genelde .venv/ klasöründe tutulan bir çalışma alanıdır. Global Python kurulumundan izoledir; böylece her proje kendi bağımlılıklarını taşır.

Projeler arası paket çakışmalarını önler ve sürümleri bir lockfile ile sabitleyerek kurulumu tekrarlanabilir kılar.
Farklı makinelerde aynı ortamı kolayca yeniden kurmayı sağlar.

Sanal Ortam: Temeller

Akış: Oluştur → Etkinleştir → Kullan → Kapat.
Yorumlayıcı yolu which python ile görülür (Windows: where python).
.venv/ proje kökünde dursun; .gitignore’a eklemeyi unutmayın.

Varsayılan Araç: `uv` (Astral)

Rust ile yazıldığı için hızlıdır; ortam, bağımlılık ve komut çalıştırmayı tek araçta birleştirir.
Lockfile sayesinde deterministik kurulum sağlar; uv run ve uvx ile ortamı etkinleştirmeden çalışabilirsiniz.

`uv` Akışı

Ortam oluşturma ve paket ekleme:

uv venv -p 3.12         # .venv oluştur
uv init                 # pyproject.toml (opsiyonel)
uv add numpy pandas

Kurulum, çalıştırma ve tek seferlik araçlar:

uv sync                 # lock'a göre kurulum
uv run script.py        # ortam aktifleştirmeden çalıştır
uvx ruff .              # tek seferlik araçlar
uvx black .

Alternatifler

virtualenv
- virtualenv venv
- source venv/bin/activate
conda
- conda create -n ip python=3.12
- conda activate ip

Python Temelleri

Python’da Kod Çalıştırma

1) REPL (Read–Eval–Print Loop) / Etkileşimli Kabuk — yazdığınız her satırı Python hemen çalıştırır ve sonucu altına yazar.

ekural@Oguz-MacBook-Pro ~ % python3
Python 3.13.3 (main, Apr  8 2025, 13:54:08) [Clang 17.0.0 (clang-1700.0.13.3)] on darwin
Type "help", "copyright", "credits" or "license" for more information.
>>> print("Merhaba, Dünya!")
Merhaba, Dünya!

2) Dosya olarak — kodu bir .py dosyasına yazıp yorumlayıcıya verirsiniz. Kabukta sonuç kendiliğinden görünür; dosyada yalnızca print() ile yazdırdığınız görünür.

echo 'print("Merhaba Dünya!")' > program.py
python3 program.py
Merhaba Dünya!

3) Tarayıcıda canlı hücre — bu sayfadaki kod kutuları Python’ı tarayıcıda çalıştırır. Kodu değiştirip yeniden çalıştırabilirsiniz.

Değişkenler ve Veri Tipleri

Python’da ayrı bir değişken bildirimi yoktur; atama, adı bir değere bağlar. Tür bilgisi değişken adında değil değerde durur. Temel tipler: int, float, str, bool.

Adlandırma Kuralları

Python’da yazım kuralları PEP 8 standartları ile belirlenmiştir.

Değişken isimleri harf, rakam ve alt çizgi _ karakterlerinden oluşabilir.
Değişken isimleri bir rakamla başlayamaz.
Değişken isimleri büyük/küçük harf duyarlıdır (isim ile Isim farklı değişkenlerdir).
Python’da rezerve edilmiş kelimeler (keywords) değişken ismi olarak kullanılamaz (örneğin if, else, for, while, True, False).

Anahtar Kelimeler

Anahtar kelimelerin listesi keyword.kwlist ile alınabilir; bir adın anahtar kelime olup olmadığını keyword.iskeyword() söyler.

Değişken Adlarında İyi Uygulamalar

Anlamlı ve açıklayıcı isimler seçin: yaş için x yerine age.
Kod okunabilirliği ve bakım kolaylığı için tutarlı isimlendirme stili kullanın: küçük_harf_ve_alt_çizgi.

Operatörler ve Öncelik

Aritmetik: + - * / // % **
Karşılaştırma: == != > < >= <=
Mantıksal: not, and, or
Öncelik: ** → * / % // → + - → karşılaştırma → not → and → or

/ her zaman float döndürür; // taban bölme, % kalan, ** üs.

Kodun Çalışma Süreci

Yorumlayıcı bir ifadeyi üç adımda değerlendirir:

Lexical Analysis (Tokenizasyon): metni anlamlı token’lara ayırır.
Syntax Analysis (AST): token’lardan Soyut Sözdizimi Ağacı oluşturur; öncelik/bağlayıcılık burada belirlenir.
Yürütme (Execution): AST’yi dolaşarak ifadenin değerini hesaplar.

Lexical Analysis (Tokenizasyon)

3 + 2 * 8 + 4 ** 2 ifadesinin token’ları:

3, +, 2, *, 8, +, 4, **, 2

Amaç: yorumlayıcının sözcükleri tanıması (sayılar, operatörler, tanımlayıcılar).

Syntax Analysis (AST)

Token’lar sözdizimi kurallarına göre AST’de hiyerarşik yapıya dönüştürülür.
Operatör önceliği ve parantezler bu ağaçta temsil edilir.

Yürütme (Evaluation) — Örnek

3 + 2 * 8 + 4 ** 2 adımları:

4 ** 2 = 16
2 * 8 = 16
3 + 16 = 19
19 + 16 = 35

Girdi, Dönüşüm ve Yorumlar

Tip Dönüşümü ve Girdi

input() kullanıcının yazdığını her zaman str olarak döndürür. Sayısal işlem için açık dönüşüm gerekir.

raw = input("Sayı girin: ")   # her zaman str
x = float(raw)
print(x * 1.5)

Sayfadaki hücreler klavyeden girdi beklemez; kullanıcının yazacağı değeri bir değişkene sabit olarak veriyoruz:

type() ve isinstance() ile tür denetimi yapılabilir. int("abc") ya da int("3.5") bir ValueError verir: tür doğrudur ama metnin içeriği tamsayı değildir.

Yorumlar ve Docstring

Yorum # ile başlar. Fonksiyonun ilk satırındaki üç tırnaklı metin docstring’dir; fonksiyonu belgeler.

# Tek satır yorum

def area(r):
    """Yarıçapı r olan dairenin alanını döndürür."""
    from math import pi
    return pi * r * r

Faydalar: okunabilirlik, bakım, hata ayıklama, otomatik belgeler.

Genel İyi Uygulamalar

Anlamlı ve tutarlı isimler kullanın: küçük_harf_ve_alt_çizgi
Kodunuzu açıklayan yorum ve docstring’ler ekleyin
Bağımlılıklarınızı requirements.txt veya pyproject.toml ile kayıt altına alın
Sanal ortamınızı proje köküne (.venv/) sabitleyin ve .gitignore’a ekleyin

Alıştırmalar

Tahmin Et, Sonra Çalıştır

Her hücre için önce çıktıyı tahmin edin, sonra çalıştırıp tahmininizi kontrol edin.

Değişken Adı Geçerli mi?

__sayi1 geçerli bir değişken adı mıdır? Önce karar verin, sonra hücrede deneyin.

Cevaplar

"10" + "5" → "105": iki string yan yana eklenir, aritmetik toplama yapılmaz.
10 // 3 → 3: taban bölme; 3.33 → 3.
type("int(30)") → <class 'str'>: sağ taraf bir string literalidir, sayıyı temsil eden yazıdır.
Sonuç: 30: 5**2 = 25, 5*4 = 20, 20//7 = 2, 3+2+25 = 30.
True: öncelik not > and > or; not False → True, True and False → False, True or False → True.
__sayi1 geçerlidir: alt çizgi ile başlayabilir.

Kendini Sına

Her soruda önce kendi cevabınızı seçin, sonra cevap anahtarındaki gerekçeleri okuyun; yanlış şıklar bu konuda gerçekten yapılan hatalardan seçildi.

Soru 1

deger = 20
deger = "yirmi"
print(type(deger))

A. <class 'int'>
B. Hata verir
C. <class 'object'>
D. int, str
E. <class 'str'>

Cevap ve gerekçe

Doğru: E. Tür değişken adında değil değerdedir; ad son bağlandığı değerin türünü taşır. A ilk atamanın türü sabitlediğini sanır. B Python’da yeniden bağlama hata değildir. C/D type() tek bir sınıf döndürür.

Soru 2

x = "10"
y = "5"
print(x + y)

A. 15
B. 105
C. 10 5
D. TypeError
E. "10" + "5"

Cevap ve gerekçe

Doğru: B. İki string + ile birleşir. A sayıya kendiliğinden çevrildiğini sanır. C print(x, y) davranışıdır. D "10" + 5 olsaydı doğruydu. E ifadenin hesaplanmadığını sanır.

Soru 3

yas = input("Yaş: ") satırından sonra yas + 1 yazılırsa ne olur?

A. Kullanıcı sayı yazdıysa toplanır
B. TypeError; input() str döndürür, önce int(yas) gerekir
C. ValueError
D. Metnin sonuna 1 eklenir
E. input() sayı için int döndürür

Cevap ve gerekçe

Doğru: B. input() her zaman str döndürür; str + int tür hatasıdır. A/E otomatik dönüşüm bekler. C int("abc") gibi çevrim denendiğinde çıkar, burada çevrim yok. D yas + "1" olsaydı doğruydu.

Soru 4

print(7 / 2, 7 // 2, 7 % 2, 2 ** 3)

A. 3.5 3 1 8
B. 3 3 1 8
C. 3.5 3.5 1 6
D. 3.5 4 1 8
E. 3.5 3 0.5 8

Cevap ve gerekçe

Doğru: A. / her zaman float, // aşağı yuvarlar, % kalan, ** üs. B /’ı tamsayı bölmesi sanır. C **’ı çarpma okur. D //’ı yukarı yuvarlar. E %’yi ondalık kalan sanır.

Soru 5

print("Sonuç:", 3 + 5 * 4 // 7 + 5 ** 2)

A. Sonuç: 30
B. Sonuç: 29
C. Sonuç: 54
D. Sonuç: 27.0
E. Sonuç: 33

Cevap ve gerekçe

Doğru: A. Önce 5 ** 2 = 25; 5 * 4 = 20, 20 // 7 = 2; 3 + 2 + 25 = 30. B hesap hatasıdır (20 // 7’yi 1 alır). C soldan sağa işler. D / kullanılmış gibi float üretir. E **’dan önce toplama yapar.

Kod Yazma

Santimetre cinsinden bir uzunluğu metreye çevirip 175 cm = 1.75 m biçiminde yazdıran kodu yazın. Değer bir string olarak geliyor (yerel ortamda input() ile alınacak).

Örnek çözüm

girdi = "175"
cm = int(girdi)
metre = cm / 100
print(f"{cm} cm = {metre:.2f} m")

Önce tür dönüşümü (int), sonra hesap, sonra biçimli çıktı. :.2f olmadan 1.75 yine yazılır ama 180 için 1.8 çıkar; biçim belirteci iki basamağı garanti eder.

Özet ve Kazanımlar

Tek Sayfa Özet

Python yorumlanan, dinamik ama güçlü tipli bir dildir; tür değişken adında değil değerdedir.
Proje başına sanal ortam; varsayılan araç uv.
Kod üç yerde çalışır: etkileşimli kabuk, .py dosyası, tarayıcıdaki canlı hücre.
input() her zaman str; sayı gerekiyorsa int()/float().
/ float, // taban bölme, % kalan, ** üs; öncelik: ** > * / // % > + -.
Yorum #, fonksiyon/sınıf açıklaması docstring.

Bu Bölümü Bitiren Öğrenci

Sanal ortam oluşturup etkinleştirir ve içinde bir .py dosyası çalıştırır.
Bir değerin türünü type() ile sorgular ve dinamik tiplemeyi açıklar.
input() ile alınan metni uygun sayısal türe çevirir.
Aritmetik operatörlerin önceliğini uygulayarak bir ifadenin sonucunu elle hesaplar.
Kodun tokenizasyon → AST → yürütme adımlarından geçtiğini açıklar.

Yol haritası02 · Koşullar ve Döngüler →

Başa dön

Neden Python?

Python’u Tercih Edilir Kılan Özellikler

Python Nerelerde Kullanılır?

Kurulum ve Ortam

Kurulum (Özet)

Geliştirme Ortamları

Sanal Ortam Nedir, Neden?

Sanal Ortam: Temeller

Varsayılan Araç: uv (Astral)

uv Akışı

Alternatifler

Python Temelleri

Python’da Kod Çalıştırma

Değişkenler ve Veri Tipleri

Adlandırma Kuralları

Anahtar Kelimeler

Değişken Adlarında İyi Uygulamalar

Operatörler ve Öncelik

Kodun Çalışma Süreci

Lexical Analysis (Tokenizasyon)

Syntax Analysis (AST)

Yürütme (Evaluation) — Örnek

Girdi, Dönüşüm ve Yorumlar

Tip Dönüşümü ve Girdi

Yorumlar ve Docstring

Genel İyi Uygulamalar

Alıştırmalar

Tahmin Et, Sonra Çalıştır

Değişken Adı Geçerli mi?

Kendini Sına

Soru 1

Soru 2

Soru 3

Soru 4

Soru 5

Kod Yazma

Özet ve Kazanımlar

Tek Sayfa Özet

Bu Bölümü Bitiren Öğrenci

Varsayılan Araç: `uv` (Astral)

`uv` Akışı